mércores, 30 de decembro de 2015

Vamos dexar les coses clares...

[La Voz del Trubia, febreru 2016]


L’asturianu ye una llingua romance, como'l castellanu, el gallegu o’l catalán. La filoloxía moderna, espoyada cuantayá de prexuicios, tienlo claro: el Dictionnaire Étymologique Roman (DÉRom), heriede del REW de Meyer-Lübke, inxer l'asturianu como una de les llingües principales de trabayu; Metzeltin inclúi l'asturianu nel so llistáu de llingües romances nel so "Las lenguas románicas estándar"; los filólogos de la seición de Filoloxía del Institut d'Estudis Catalans definen l’asturianu nel so diccionariu normativu (DIEC2) como: ‘Llingua románica falada en Principáu d'Asturies, na parte occidental de Cantabria, en norte de Lleón y en delles localidaes del distritu portugués de Braganza’; la UNESCO, PROEL, y otres munches entidaes internacionales, pronúnciense nel mesmu sentíu… Pero la RAE, fuertemente ideoloxizada, ella sola puñando contra'l mundu, dende'l so pedestal madrilanu, nun quixo dase cuenta tovía, y enguedeyóse un poquiñín coles sos definiciones... En fin, a estes altures, yá sabemos toos pa ú apilanca la RAE, a la que nun convién facer munchu casu…

L’asturianu, como toles llingües del mundu, tien, como sabemos, dialeutos, variantes locales. Pero la llingua, d'oriente a occidente, y d'Asturies a La Cabreira, muéstrase, y ha sabelo'l llector, sorprendentemente unitaria, teniendo en cuenta’l devenir hestóricu del so dominiu. Quien niega esta unidá, niega una obviedá filolóxica... 

Per otru llau, toles llingües de cultura  constrúin un estándar. Esti estándar ye artificial en toles llingües, esto ye, un ‘inventu’. L'oxetivu que tien ye amestar a la llingua patrimonial una capa 'culta' que permita dar espresividá máxima a la llingua, incorporando cultismos, desaniciando elementos poco compatibles col xeniu de la llingua,… Resulta importante tamién porque permite dar estabilidá a los dialeutos vivos, que tomen l'estándar como noyu de referencia, y tiren a él, en cuenta tirar a una llingua ayena superpuesta. La ciencia filolóxica conoz cómo construyir estándares llingüísticos. L'asturianu escoyó ún de los modelos posibles, el que prima les variantes más falaes, más lliteraries, y más prestixoses. Sofítase principalmente nuna variante concreta (l’asturianu central).

Per otru llau, nos casos de les llingües que conviven con otra llingua prestixosa ayena, de mano, al territoriu (como asocede col asturianu), surden soluciones d'amestadura ente elles, creándose col tiempu nuevos dialeutos, que n'asturianu conocemos sol nome xeneral de amestáu. Anque l'amestáu nun ye, en realidá, daqué homoxéneo: hai amestaos que son claramente dialeutos del asturianu, pues son sustancialmente asturianu con delles penetraciones castellanes; otros, sicasí, tienen tan pocos elementos de la llingua asturiana que son propiamente variantes del castellanu d'Asturies. L'amestáu, en cualquier casu, ye mala cosa: la ciencia llingüística sabe qu'estes hibridaciones son situaciones de transición qu'abanguen p'hacia'l desaniciu de la llingua menos prestixosa. Esto ye: l’amestáu va dir adulces, de xeneración en xeneración, perdiendo rasgos autóctonos y ganando los ayenos, hasta que la variedá llingüística correspondiente quede absorbida pola llingua de prestixu. Ente llingües de tipoloxía próxima funciona siempre l'absorción, enxamás la sustitución…

Que l’asturianu existe, que se fala, ye tamién una obviedá filolóxica, y nun dexa ún de sentir vergüenza ayena de dalgunes persones que mesmamente nieguen dalgo tan evidente. Un bon númberu d'asturianos (de les zones rurales) nun puen entender que s’argumenten fataes como esta. Hailos que dicen, mesmamente, qu’anduvieron per toa Asturies y que nun sintieron a naide falar n'asturianu… Pero esto ye tan creíble como dicir que foron per toa Asturies y nun vieron un xatu….!!

Dexé pal últimu puntu'l tema de la oficialidá que, de mano, nada tien que ver cola ciencia filolóxica estricta (sí cola sociollingüística). Y ye qu'ún pue asitiase a favor o en contra d'ella, ensin que la filoloxía tipolóxica nun tenga nada que dicir, nin yo tampoco. Agora bien, lo que sí que tienen que conocese enantes de dar una opinión son les implicaciones qu'esta decisión tien o dexa de tener pa cola llingua asturiana. Na situación actual podemos asegurar que la oficialidá ye condición necesaria (anque, por desgracia, non suficiente) pa la sobrevivencia l’idioma. Esto ye, nun oficializar l'asturianu va traer con seguridá, en más o menos tiempu, la muerte del asturianu. Por ello yo, consciente d'ello, personalmente, toi a favor dafechu, porque la muerte d'una llingua ye siempre (siempre) una traxedia...